ਪੰਜਾਬ/ਚਿਲੀ (20 ਜਨਵਰੀ, 2026):
ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ (Climate Change) ਦੇ ਖਤਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਹੈ, ਦੱਖਣੀਅਮਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ ਚਿਲੀ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲਖਿੱਚਿਆ ਹੈ। ਚਿਲੀ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਖਰੀ ਸਿਰੇ 'ਤੇ 'ਕਾਬੋ ਫਰੋਵਰਡ' (Cabo Froward) ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪਾਰਕ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਰਗੇ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨਰਾਜਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਬਕ ਹੈ।
ਕੀ ਹੈ ਚਿਲੀ ਦਾ 'ਕਾਬੋ ਫਰੋਵਰਡ' ਮਾਡਲ?
ਇਹ ਪਾਰਕ ਲਗਭਗ 1,50,000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈਕਿ ਇਹ ਇੱਕ 'ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਕੋਰੀਡੋਰ' (ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਲਾਂਘਾ) ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੂਮਾ ਅਤੇ ਲੁਪਤ ਹੋ ਰਹੇ 'ਹੁਏਮੁਲਹਿਰਨ' ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਰਸਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਵੱਡਾਹਿੱਸਾ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ (Rewilding) ਕੀਤਾ ਜਾਸਕੇ।
ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਸੁਝਾਅ: 'ਸਤਲੁਜ-ਬਿਆਸ ਗ੍ਰੀਨ ਕੋਰੀਡੋਰ' ਦੀ ਲੋੜ
ਪੰਜਾਬ, ਜੋ ਕਦੇ ਹਰਿਆਵਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ, ਅੱਜ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਘਾਟ (ਸਿਰਫ 3.6% ਰਕਬਾ) ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਚਿਲੀ ਦੇ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸੁਝਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾਹੈ:
1. ਦਰਿਆਈ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਲਾਂਘਾ (River Corridors)
ਪੰਜਾਬ ਆਪਣੇ ਦਰਿਆਵਾਂ—ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਬਿਆਸ—ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ'ਗ੍ਰੀਨ ਕੋਰੀਡੋਰ' ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
* ਰੋਪੜ ਤੋਂ ਹਰੀਕੇ ਤੱਕ: ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਰੋਪੜ ਦੀਆਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰੀਕੇ ਪੱਤਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਪੱਟੀ ਰਾਹੀਂ ਜੋੜਦੇਈਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਜਲ-ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸ਼ਾਹਰਾਹ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।
2. ਨਿੱਜੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਅਤੇ 'ਨਾਨਕ ਬਗੀਚੀ'
ਜਿਵੇਂ ਚਿਲੀ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਦਾਨ ਰਾਹੀਂ ਪਾਰਕ ਬਣਿਆ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਐਨ.ਆਰ.ਆਈ. ਵੀਰਾਂਨੂੰ ਅੱਗੇ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਤੇ 'ਨਾਨਕ ਬਗੀਚੀਆਂ' ਲਗਾ ਕੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇਜੰਗਲ (Micro Forests) ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
3. ਈਕੋ-ਟੂਰਿਜ਼ਮ: ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਸੁਮੇਲ
ਕਾਬੋ ਫਰੋਵਰਡ ਨੂੰ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕੰਢੀ ਖੇਤਰਾਂ(ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਪਠਾਨਕੋਟ) ਅਤੇ ਜਲਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਲਈ ਵਰਤ ਕੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਲਈ ਸੰਦੇਸ਼
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 'Rewilding' (ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨਾ) ਲਈ ਇੱਕ ਸਖ਼ਤ ਨੀਤੀਬਣਾਵੇ। ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨਜਾਇਜ਼ ਕਬਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੂਲ ਰੁੱਖ ਜਿਵੇਂ ਟਾਹਲੀ, ਕਿੱਕਰ ਅਤੇਬੋਰਡ ਲਗਾਏ ਜਾਣ।
ਸਿੱਟਾ:
"ਪਵਣੁ ਗੁਰੂ ਪਾਣੀ ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਧਰਤਿ ਮਹਤੁ" ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਚਿਲੀ ਦੀ ਇਹ ਖ਼ਬਰਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹੈ। ਜੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ 1.5 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਜ਼ਮੀਨ ਰਾਖਵੀਂ ਰੱਖੀਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪਹਿਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ?
- ਸੰਪਾਦਕ, ਪੰਜਾਬ ਸਰੋਕਾਰ ਨਿਊਜ਼