ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਘਾਣ: ਅਮਰੀਕਾ-ਇਰਾਨ ਜੰਗ ਅਤੇ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ

28 ਫਰਵਰੀ, 2026 ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਇਰਾਨ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ, ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੰਗ ਰਹਿ ਗਈ। ਇਹ ਹਮਲੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਓਮਾਨ ਦੀ ਵਿਚੋਲਗੀ ਹੇਠ ਸ਼ਾਂਤੀ ਗੱਲਬਾਤ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਸੀ। ਇਰਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਮੀਦ ਜਤਾਈ ਸੀ ਕਿ ਸਮਝੌਤਾ ਜਲਦ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਰ ਅਚਾਨਕ ਹੋਈ ਬੰਬਾਰੀ ਨੇ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦੇ ਮੇਜ਼ ਨੂੰ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਵਰਗੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸੁਲ੍ਹਾ ਦਾ ਹੱਥ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਧੋਖੇ ਦਾ ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਰੋਸਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣਾ ਲਗਭਗ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਆਰਥਿਕ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦਾ ਸੰਕਟ

ਇਰਾਨ ਨੇ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ 'ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹਾਰਮੁਜ਼' ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਕੁੱਲ ਤੇਲ ਦਾ ਲਗਭਗ 20 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਇਸੇ ਤੰਗ ਜਲਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਬ੍ਰੈਂਟ ਕਰੂਡ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 110-120 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਦਾ ਸੇਕ ਸਿਰਫ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਤੂਫਾਨ ਆ ਗਿਆ।

ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਪਿਆ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਰ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਪਈ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇਲ ਆਯਾਤਕ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਅੱਧਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀ ਰਸੋਈ ਗੈਸ (LPG/LNG) ਇਸੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰਸਦ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਰਸਤਾ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਹੋ ਗਈ:

• ਮਹਿੰਗਾਈ: ਪੈਟਰੋਲ-ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਣ ਨਾਲ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ।

• ਖੇਤੀਬਾੜੀ: ਗੈਸ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਕਾਰਨ ਖਾਦ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਘਟਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਇਆ।

• ਰੁਪਏ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ: ਵਧਦੇ ਤੇਲ ਬਿੱਲ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਰ (GDP) ਵਿੱਚ 1% ਤੱਕ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।

• ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਾ ਸੰਕਟ: ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਲੱਖਾਂ ਭਾਰਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜਨਾ ਪਿਆ।

ਕੂਟਨੀਤਕ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਨੁਕਸਾਨ

ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਫੌਜੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਇਸ ਜੰਗ ਨੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇੱਕ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਨੇੜੇ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਬੇਗੁਨਾਹਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲਈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਆਲੋਚਨਾ ਹੋਈ। ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਨਾਰਾਜ਼ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਖਲਾਅ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਚੀਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨੇ ਖੇਤਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੈਠ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ।

ਸਿੱਟਾ

ਤਾਕਤ ਜੰਗਾਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਦਿਲ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਫੌਜੀ ਸਰਦਾਰੀ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਅਸਥਿਰ ਸਹਿਯੋਗੀ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਲਈ ਇਹ ਸਬਕ ਹੈ ਕਿ ਊਰਜਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਹੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਫਿਰ ਤੋਂ ਡਿਪਲੋਮੈਸੀ ਵੱਲ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਟੁੱਟਿਆ ਭਰੋਸਾ ਮੁੜ ਜੋੜਨਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਚੁਣੌਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।