“ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ” ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਸਭ ਨੂੰ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਵਧਾਈਆਂ। ਪਹਿਲੀ ਜਨਵਰੀ 2026 ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਦਿਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ, ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ’ਤੇ ਲਟਕੇ ਕੈਲੰਡਰ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਕੀ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੈਲੰਡਰ, ਜੋ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ? ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਹੋਣ।
“ਕੈਲੰਡਜ਼” ਤੋਂ ਕੈਲੰਡਰ ਤੱਕ
ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ “ਕੈਲੰਡਜ਼” (Kalends) ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਤਿਉਹਾਰ ਜਾਂ ਮਿਤੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
ਲੈਟਿਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ “Kalends” ਦਾ ਅਰਥ ਸੀ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਕਰਨ ਦਾ ਦਿਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਰਜ਼ੇ ਜਾਂ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਨਿਪਟਾਉਣ ਲਈ।
ਅੱਜ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਉਸੇ ਪੁਰਾਤਨ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਸੁਧਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਨਾਂ, ਮਹੀਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ
ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਗਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦਾ ਸੀ।
• ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਲਗਭਗ 29.53 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹੀਨਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।
• ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਮੌਸਮਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਸਾਲ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਬਣੀ।
ਇਸੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਲੰਡਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ।
ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ: ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਕੈਲੰਡਰ
ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕੈਲੰਡਰ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੋਪ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀ ਤੇਰਵੇਂ (Pope Gregory XIII) ਵੱਲੋਂ 1582 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੂਲੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਨੂੰ 365 ਦਿਨ ਅਤੇ 6 ਘੰਟਿਆਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗੜਬੜ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ।
ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ:
• ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਅਸਲ ਸਮਾਂ 365 ਦਿਨ, 5 ਘੰਟੇ, 48 ਮਿੰਟ ਅਤੇ 45.5 ਸਕਿੰਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
• 400 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ 97 ਲੀਪ ਸਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 366 ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ) ਅਤੇ 303 ਸਾਲ ਸਧਾਰਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਹਰੇਕ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ’ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ।
ਭਾਰਤੀ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕੈਲੰਡਰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਕ ਸੰਮਤ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
• ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 78 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਇੱਥੇ 78 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ 78 ਈਸਵੀ — ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਧਾਰ ਹੈ)।
• ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹੀਨਾ ਚੈਤਰ (ਚੇਤ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
• ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 22 ਮਾਰਚ 1957 ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਸੰਮਤ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੈ।
• ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 57 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
• ਇਹ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ, ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ: ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਲੱਖਣ ਕੈਲੰਡਰ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ।
• ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੁਰੇਵਾਲ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
• ਇਹ ਕੈਲੰਡਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ (1469) ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
• ਇਹ ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ ਅਤੇ “ਬਾਰਾਂ ਮਾਹਾ” ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
• ਇਸ ਵਿੱਚ 7 ਮਹੀਨੇ 30 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅਤੇ 5 ਮਹੀਨੇ 31 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਮਾਰਚ 2003 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਿੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰੀਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰਤਾ ਬਣੀ ਰਹੇ।
ਕੈਲੰਡਰ ਸਿਰਫ਼ ਤਰੀਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੋਚ ਦਾ ਦਰਪਣ ਹਨ। ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿਵੇਂ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋਈ ਹੈ।
ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ’ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰੋਕਾਰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਮੁਬਾਰਕਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ:
- ਸੋਚ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ,
- ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਮਝ,
- ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਦਰ,
- ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਆਸ ਲੈ ਕੇ ਆਵੇ।
ਕੈਲੰਡਰ ਭਾਵੇਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਚੰਗੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਉਮੀਦ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਸਰੋਕਾਰ ਨਿਊਜ਼ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਵਧਾਈਆਂ।