ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਾਮ ਅਹੁਦਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਅਸਰ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਉਹ Punjabi Jagran ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਏ ਹਨ, ਤਦੋਂ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਰਸੀ ਤੋਂ ਉਠਣਾ ਹੈ—ਕਲਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।
ਵਾਲੀਆ ਵਰਗੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਿਟਾਇਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣਾ ਮੰਚ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ।
ਖ਼ਬਰ ਤੋਂ ਵਿਚਾਰ ਤੱਕ—ਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ
The Tribune ਦੇ ਰਿਪੋਰਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਯਾਤਰਾ, Punjabi Tribune ਦੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਕੁਰਸੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਫਿਰ Punjabi Jagran ਵਿੱਚ ਇਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਵਾਜ਼ ਬਣੀ।
ਪਰ ਵਾਲੀਆ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਿਰਫ਼ ਅਹੁਦਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਣੀ। ਉਹ ਖ਼ਬਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦੱਸਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ—ਉਸਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਸਨ—ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਗੁਣ ਸੀ—ਸਧਾਰਣ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਧਾਰਣ ਗੱਲ ਕਹਿ ਜਾਣਾ।
ਕਲਮ ਦੀ ਨਿਡਰਤਾ—ਜਿਸ ਨੇ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਆਇਨਾ ਦਿਖਾਇਆ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਕਟਕਾਲੀ ਦੌਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਦੋਂ ਕਈ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਖਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਵਾਲੀਆ ਦੀ ਕਲਮ ਰੁਕੀ ਨਹੀਂ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਖਿਆ, ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਵੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਵੀ।
ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ:
👉 ਕਲਮ ਸਿਰਫ਼ ਲਿਖਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਰ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੈਤਿਕ ਭਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਛੂਹਦਾ ਸੀ।
ਲਿਖਤ ਜੋ ਪਾਠਕ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਲਮ “ਹਰਫ਼ ਹਮੇਸ਼” ਸਿਰਫ਼ ਕਾਲਮ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਇੱਕ ਸੰਵਾਦ ਸੀ।
ਇਹ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪਾਠਕ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ “ਤਨਖਾਹੀਏ” ਵਰਗੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਾਲੀਆ ਦੀ ਕਲਮ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਨਚਰਿਆ ਦੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਵੀ ਹੈ।
ਅੰਤ—ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ
ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਦਾ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ।
ਅਸੀਂ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ—ਯਕੀਨ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਗੇ।
ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਛੱਡਦੇ ਹਨ—ਪਰ ਕਲਮ ਨਹੀਂ।