ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ — ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੋੜ ਲਿਆਉਂਦਿਆਂ Central Board of Secondary Education (CBSE) ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ 2026–27 ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੈਸ਼ਨ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਕਲਾਸ ਦੀਆਂ ਬੋਰਡ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ‘ਆਨ-ਸਕਰੀਨ ਮਾਰਕਿੰਗ’ (OSM) ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਕਲਮ-ਕਾਗ਼ਜ਼ ਨਾਲ ਕਾਪੀਆਂ ਚੈਕ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 12ਵੀਂ ਕਲਾਸ ਲਈ ਅੰਤਮ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੁਣ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਨਵਾਂ ਸਿਸਟਮ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ?
CBSE ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦੇਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਬਦਲੇਗਾ ਨਹੀਂ। ਪੇਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕਾਗ਼ਜ਼ੀ ਕਾਪੀਆਂ ‘ਚ ਲਿਖੇ ਜਾਣਗੇ। ਬਦਲਾਅ ਇਮਤਿਹਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ:
• ਸਕੈਨਿੰਗ – ਸਾਰੀਆਂ ਉੱਤਰ ਪੁਸਤਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਸਕੈਨਰਾਂ ਨਾਲ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਫ਼ਾਇਲਾਂ ‘ਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ
• ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਵੰਡ – ਇਹ ਸਕੈਨ ਕੀਤੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਰਵਰਾਂ ‘ਤੇ ਅਪਲੋਡ ਹੋਣਗੀਆਂ
• ਆਨ-ਸਕਰੀਨ ਜਾਂਚ – ਅਧਿਆਪਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਕਰੀਨ ‘ਤੇ ਖਾਸ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਰਾਹੀਂ ਅੰਕ ਦੇਣਗੇ, ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਲਿਖਣਗੇ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਣਗੇ
CBSE ਨੂੰ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਕਿਉਂ ਲਿਆਉਣਾ ਪਿਆ?
ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦਾ ਸ਼ੌਂਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮੈਨੁਅਲ ਜਾਂਚ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੈ।
ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਫਾਇਦੇ
• ਜ਼ੀਰੋ ਟੋਟਲਿੰਗ ਗਲਤੀਆਂ – ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਜੋੜ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਆਪ ਕਰੇਗਾ
• ਨਤੀਜੇ ਜਲਦੀ – ਲੱਖਾਂ ਕਾਪੀਆਂ ਦੀ ਢੁਆਈ ਅਤੇ ਸਟੋਰੇਜ ਦੀ ਲੋੜ ਖਤਮ
• ਵੱਧ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ – ਹਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਰਿਕਾਰਡ
• ਰੀ-ਵੈਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਘੱਟ ਲੋੜ – ਅਧੂਰੀ ਜਾਂ ਛੁੱਟੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਾ ਮਾਤਰ
• ਵੱਡਾ ਪੱਧਰ – ਲਗਭਗ 32 ਕਰੋੜ ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਕੈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਦੀ ਤਿਆਰੀ
ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ
ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾ ਵੀ ਜਤਾਈ ਹੈ।
• ਤੇਜ਼ ਇੰਟਰਨੈੱਟ
• ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਡਾਟਾ ਸਰਵਰ
• ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ
• ਸਾਇਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ
CBSE ਨੇ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ 2026 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਬਿਨਾਂ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕੇ।
ਟਾਈਮਲਾਈਨ: ਕਦੋਂ ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗਾ ਨਵਾਂ ਨਿਯਮ?
👉 2026 ਦੀ 12ਵੀਂ ਬੋਰਡ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ
👉 ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੋਣਗੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚੈਕ ਹੋਣਗੀਆਂ
👉 10ਵੀਂ ਕਲਾਸ ਲਈ ਫਿਲਹਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਸਿਸਟਮ ਹੀ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਰਾਇ
ਸਿੱਖਿਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਜਿਵੇਂ Physics Wallah ਅਤੇ Unacademy ਨੇ ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ “ਭਾਰਤੀਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਟਰਨਿੰਗ ਪੌਇੰਟ” ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੇ ਢੰਗ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਚੈਕਿੰਗ ਹੁਣ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ…
CBSE ਦਾ ਇਹ ਕਦਮ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤੀ ਬੋਰਡ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ‘ਚ ਬਦਲਾਅ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗਾ, ਉੱਥੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਹੋਰ ਸਾਫ਼, ਨਤੀਜੇ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੋਰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਬਣਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
2026 ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਬੋਰਡ — ਕਲਮ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਪਰ ਅੰਕ ਸਕਰੀਨ ‘ਤੇ ਮਿਲਣਗੇ।