ਤਹਿਰਾਨ/ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ:
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲ ਟਰੰਪ ਦੀ ਕੁਰਕੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਰਾਨ ਦੀ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਯੂ ਟਰਨ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਰਾਨ ਹੁਣ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਪਿਛੇ ਹਟਣ ਦਾ ਬਿਆਨ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਰਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਜਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਸਮੇਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਸਜ਼ਾ (ਫਾਂਸੀ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਕਾਰ ਤਣਾਅ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਈਰਾਨੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਅੱਬਾਸ ਅਰਾਘਚੀ ਨੇ ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਕੋਈ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ" ਅਤੇ ਅੱਜ ਜਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਫਾਂਸੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੋਈ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਫਾਂਸੀ "ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।"
ਇਹ ਬਿਆਨ ਟਰੰਪ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਈਰਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਫਾਂਸੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੇਗਾ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਰੋਤਾਂ" ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਹੈ ਕਿ ਕਤਲੇਆਮ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਦਸੰਬਰ 2025 ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਕਈ ਈਰਾਨੀ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਹਨ, ਜੋ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਸੰਤੋਸ਼ ਕਾਰਨ ਭੜਕੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਈਰਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾਤਮਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਈਰਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਲਈ "ਅੱਤਵਾਦੀ ਤੱਤਾਂ" ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ "ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ" ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਹੈ।
ਸੰਖੇਪ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਲਗਾਤਾਰ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕੋਈ ਵੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪੂਰਾ ਮਾਮਲਾ
ਕਈ ਈਰਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਰਹੇ।
ਦਸੰਬਰ-ਜਨਵਰੀ 2026 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ:
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਫੈਲਦੇ ਗਏ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨੇ ਸਖ਼ਤੀ ਕੀਤੀ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਝੜਪਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਮੌਤ ਦੀ ਗਿਣਤੀ:
ਅਮਰੀਕਾ-ਅਧਾਰਤ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸਮੂਹ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਐਕਟੀਵਿਸਟ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ (HRANA) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,
ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 2,571 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ।
ਈਰਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2,000 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਵੇਰਵੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਸੁਤੰਤਰ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2,600 ਅਤੇ 3,000 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ।
(ਸਰੋਤ: ਰਾਇਟਰਜ਼, HRANA)